Tôi tìm đến ngôi nhà nhỏ của chị, trên con đường nhỏ nội ô thành phố Rạch Giá. Ở tuổi ngoài 60, gương mặt phúc hậu của chị vẫn lưu giữ nét đẹp thời thanh xuân. Khi nghe tôi hỏi về những người chồng đã hy sinh, gương mặt đang tươi của chị đượm buồn. Chị tên thật là Trần Việt Vững, bí danh Tư Tùng.

Người chồng thứ nhất

Chị Tư Tùng và người chồng thứ nhất, cũng duy nhất người chồng này có hình ảnh để lại

Năm chuẩn bị đồng khởi, Tư Tùng đứt liên lạc với đơn vị và về huyện Hòn Đất hoạt động. Một chiến sĩ trinh sát bị thương sau một trận đánh cũng lạc đơn vị, bám lại Hòn Đất. Cùng công tác chung, cùng cảnh lạc đơn vị, chiến sĩ Tùng đem lòng yêu thương chị Tư Tùng. Khi liên hệ được với tổ chức, Tư Tùng chuẩn bị vào chiến khu. Trước ngày chị ra đi, anh bộ đội trinh sát Tùng lúng túng ngỏ lời: “Mình làm đám cưới đi. Chiến tranh không lường trước được mất mát”. Chị trở thành cô dâu giản dị trong một lễ cưới đơn sơ. Sau đó là cuộc chia ly vĩnh viễn…

Thời gian trôi, đã một năm ròng chị không được gặp lại chồng. Thấu hiểu nỗi lòng của đôi vợ chồng trẻ, thủ trưởng của anh Tùng tìm cách móc nối chị về thăm chồng. Nhưng ngày 2/9/1961, hưởng ứng phong trào đồng khởi, tàu bè đình công. Một ngày đợi tàu mà lòng chị như có lửa đốt. Sáng hôm sau, chị quá giang ghe chở heo về Hòn Đất. Vừa trông thấy chị, chị chủ nhà mừng rỡ: “Mèn đét ơi, nó chờ em mấy ngày nay. Nó mới vừa được lệnh đi đánh Hòn Sóc thì em tới!”.

Chị vội vã đón đò, tiếp tục chuyến công tác. Trên bờ, chị nghe bà con lao xao: “Lính quốc gia vừa bắn chết một Việt cộng”. Một linh cảm thoáng qua khiến tim chị đau thắt. Chị nửa muốn bước về phía người lính vừa hy sinh, vừa tự nhủ phải cứng rắn bước xuống đò, bởi chị mang đầy tài liệu trong người. Linh cảm càng rõ nét, tự dưng chị muốn khóc kỳ lạ. “Sao cô khóc?” - một bà mẹ nhìn chị ái ngại. “Tôi bị chích ngừa, đau quá…”. Bà hỏi nhỏ: “Cô có phải vợ chú Tùng không?”. Chị bật khóc nức nở, bà cũng không ngăn được nước mắt: “Chú Tùng hy sinh rồi, chú gan dạ lắm, chiến đấu đến viên đạn cuối cùng”.

Người chồng thứ hai

Năm 1965, chị là trinh sát tỉnh đội, gặp anh Huỳnh Văn Chiến, trinh sát tiểu đoàn 306. Chị cũng gọi anh bằng cái tên Út Cà Khêu như những người quen thường gọi anh. Vẻ đẹp của chị cuốn hút anh mãnh liệt. Út Cà Khêu thổ lộ tâm sự với thủ trưởng của Tư Tùng. Rung động trước tấm lòng của Út Cà Khêu nhưng chị kiên quyết chối từ: “Con sợ lấy chồng bộ đội lắm. Lỡ anh ấy hy sinh như… anh Tùng”. Thủ trưởng gạt đi: “Cháu biết thương đời bộ đội sao lại từ chối nó”. Họ cưới nhau ngày mùng 4 tết, rồi anh Út ra đi. Suốt mấy năm liền, họ như hai cái bóng đuổi nhau.

Hôm ấy, chị cùng các chiến sĩ chèo xuồng đi công tác trên kênh Vĩnh Viễn, chợt nhận ra đoàn xuồng của bộ đội càng lúc càng tiến gần mình. Chị cất tiếng lanh lảnh: “Tụi em vẹt lục bình đi cho nhanh”. Có người thì thầm vào tai Út Cà Khêu: “Giọng ai sao giống chị Tư Tùng!”. “Tụi bây nghe ai rồi cũng đổ thừa vợ tao, làm tao nhớ chị Út muốn chết!”. Giọng nói quen thuộc ấy loang trên lòng kênh Vĩnh Viễn tím ngát lục bình, chị chống xuồng đến gần, nghẹn ngào cất tiếng: “Anh Út, em thiệt nè!”. Muốn nói với nhau đủ thứ chuyện, nhưng họ phải chia tay để ra đi trước khi trời sáng, tránh trực thăng phát hiện.

Từ biệt chồng, chị đã nghe một loạt súng vang lên từ chỗ chồng đóng quân. Chị nghe xốn xang trong lòng. Tối hôm ấy, một chiến sĩ tìm đến cho hay: “Anh Út một mình chiến đấu, tiêu diệt mười tên địch. Phía ta, chỉ một mình ảnh bị thương. Trước khi đi trạm quân y, ảnh lột chiếc đồng hồ gởi cho chị. Ảnh nói chị hãy yên tâm”.

Không thể ngồi yên, chị xuyên đêm tối, lặn lội mấy ngày đường mới đến được trạm quân y ở Mương Đào. Vừa trông thấy chị, cô y tá bật khóc: “Anh Út hy sinh rồi, chị ơi!”. Chị nghẹn ngào kể lại: “Nỗi đau của tôi không bằng nỗi đau của mẹ anh. Bà có 13 người con, chỉ duy nhứt anh là con trai. Nghe tin anh Út hy sinh, bà thổ huyết, nằm liệt giường rồi mất!”.

Người chồng thứ ba

“Lẽ ra tôi sẽ không lấy chồng nữa. Nhưng có một sự kiện làm tôi suy nghĩ. Vân, đồng đội của tôi có người yêu hứa hôn là bộ đội. Chẳng may cô ấy bị thương, phải cưa một cánh tay. Người yêu cô từ bỏ. Tôi bắt đầu thấy rõ nỗi cô đơn của đàn bà. Phải chi mình có một đứa con... Khát vọng làm mẹ thôi thúc tôi mãnh liệt. Vì lẽ đó, tôi nhận lời làm vợ anh Nguyễn Văn Tám (Tám Bắc)”. Lúc ấy, chị đã ngoài ba mươi. Một câu hỏi nghiêm túc về sự riêng tư cuộc đời đốt cháy lòng chị, “Tôi giá chồng hai lần. Anh không sợ sao?” - “Tôi chấp nhận. Vợ liệt sĩ tức là vợ các đồng chí tôi. Tại sao tôi phải sợ”, anh nghiêm nghị nói.

Rồi vài ngày sau đó anh nhận nhiệm vụ phối hợp với bộ đội chủ lực, đánh đồn Kèo Một. Nhưng cánh quân chủ lực được lệnh khẩn cấp rút đi. Kế hoạch đã vạch, không thể trì hoãn. Chị quyết liệt ngăn cản chồng trước một kế hoạch quá mạo hiểm. Chị bật khóc nức nở: “Nếu anh hy sinh, em sẽ sống ra sao?”. Tám Bắc nói: “Nếu anh hy sinh, gặp được người tốt, em hãy lấy. Em xứng đáng được hưởng hạnh phúc. Anh xin lỗi”. Anh Tám ôm chặt vợ rồi lao đi.

Đêm đó, chị đang chèo xuồng đi công tác, chợt nghe tim đập mạnh. Lửa lại đốt cháy trong lòng, chị bủn rủn, cập xuồng lên bờ. Vừa trông thấy chị, một bà mẹ chạy đến, ôm chầm chị, oà khóc: “Thằng Tám hy sinh rồi, con ơi!”. Lần này, chị cạo trọc đầu, vứt xuống đất những lọn tóc xanh dài óng ả…

Người chồng thứ tư

Hoà bình. Chị lao vào công tác, thành phó giám đốc lâm nghiệp tỉnh Kiên Giang. Chị nhận một trẻ mồ côi làm con. Giờ chị có được một gia đình hạnh phúc, được làm mẹ, làm bà ngoại của hai đứa cháu ngoan. Tôi hỏi chị về người chồng thứ tư, chị kể sau hoà bình, chị đi tìm hài cốt anh Út Cà Khêu, lại khai quật được một bộ hài cốt khác. Chị khấn thầm: “Tôi đi tìm chồng lại gặp anh. Vậy là chúng ta có duyên với nhau. Thôi như vầy, nếu nhỏ tuổi hơn tôi nhận là em tôi. Nếu lớn hơn tôi nhận là anh. Còn bằng tuổi, tôi nhận là chồng tôi”.

Người chiến sĩ ấy bằng tuổi chị qua những chứng tích trong lọ pénicilline chôn cùng, vậy là chị nhận anh làm chồng, đưa anh về nghĩa trang Kiên Giang.

Tôi lặng lẽ nhìn chị với những hạnh phúc buồn trong ngôi nhà lụp xụp mà cả đời đi làm cách mạng chưa đủ tiền sửa chữa. Sự bao dung, nhân hậu của chị đã tặng tôi một bài học lớn về cuộc đời.

Theo Trầm Hương

 Sài Gòn tiếp thị